Platform 2012-05-08, verslag

Inleiding: Richtlijnen voor Passie voor Zorg en

overwegingen bij vermaatschappelijking van de zorg
(door Bas van der Sijde en Fons van der Meulen)

 

Afbeelding: Passie – Passiebloem

Moet je uitleggen wat passie? Meeste mensen voelen wel heel goed aan wat passie is. De titel van het congres ‘Zorg met Passie, Passie voor Zorg’ heeft veel mensen aangesproken. Passie staat voor: ‘ergens voor gaan’, ‘gepassioneerd zijn’, het heeft alles te maken met gedrevenheid en vurigheid.

 

Afbeelding: Geen Passie – hangende tulpen

Het is misschien makkelijker te zeggen wat het niet is: uitgeblustheid, blasé, passieloos, de moed verliezen, krachteloosheid.

 

Afbeelding: Het gaat om de ‘passie voor zorg’

Op het eerste congres hebben wij zakjes met passiebloemenzaden uitgedeeld. Passie moet je namelijk delen en verspreiden. En wij denken dat het nodig blijft. We gaven ook toenmalige staatsecretaris een zakje passiebloemenzaad om te planten in Den Haag (volgens ons is dat weer hard nodig).

 

Afbeelding: Richtlijnen voor passie voor Zorg (ontleend aan Harry Kunneman)

Welke richting moeten we op? Het valt soms nog niet mee de weg te vinden in het zorglandschap, laat staan het zorglandschap in te richten. Belangrijke vragen daarbij zijn:

-       wie bepaald de richting? (de ‘klant’, de burger, ‘de’ manager, ‘de’ politiek)

-       meerdere richtingen tegelijkertijd?

-       Tegenstrijdige richtingen? (ziel versus zakelijkheid)

-       Welke paden zou je kunnen afsnijden omdat het ‘zonde van de tijd’ is en welke omwegen moet je juist wel maken?

 

Ter illustratie:  Alice in Wonderland - De manager in Zorgland

(omdat de manager zich soms groot en vaak ook heel klein voelt)

 

Alice vroeg; ‘Wilt u me alstublieft vertellen welke richting ik hiervandaan moet nemen?’

‘Dat hangt er sterk vanaf waar je heen wilt’, zei de Kat.

‘Het kan mij niet zoveel schelen waarheen …’ zei Alice.

‘Dan maakt het ook niet uit welke richting je neemt’, zei de Kat.

‘… zolang ik maar ergens terecht kom’, voegde Alice er als nadere uileg aan toe.

‘O, je komt altijd ergens terecht,’ zei de Kat, ‘als je maar lang genoeg loopt.’

(Lewis Carroll, in: Alice in Wonderland)


Passie voor zorg is ook verbonden met zorgen over de huidige situatie en de toekomst van de ouderenzorg. De ouderenzorg staat in veel opzichten onder druk; financieel, organisatorisch, personeel à de ouderenzorg vormt een perfect voorbeeld van een taai vraagstuk. Het lukt ons niet goed om van bovenaf daar veranderingen in te brengen. Precies daarom moet er ruimte en kansen komen van onderop en van binnenuit (want daar zit volgens ons de passie). Ruimte voor echte vernieuwing, voor een transitie naar andere menswaardige en duurzame vormen van organiseren en werken in de ouderenzorg.

 

Dat lijkt tot een gemeenschappelijke zoektocht, waarvoor we met het platform

en de stichting richting- en toonaangevend willen zijn: 5 richtingaanwijzers.

 

1. Twee w’s: waardegedreven werkzaamheid

Het gaat daarbij om de werkzaamheid niet te reduceren tot efficiency en in termen van kosten en opbrengsten. Waardegedreven werkzaamheid als richtingwijzer dat de werkzaamheid steeds is ingebed in en gefocust is op richtinggevende democratische en humane waarden (eigen regievoering, solidariteit, betrokkenheid, gelijkwaardigheid, creëren van zingevingsmogelijkheden in confrontatie met kwetsbaarheid en eindigheid).

Onderscheid: Systeemwaarden (efficiëntie, productiviteit, transparantie, winst)

Leefwereldwaarden (zingeving, geluk, passie, ‘rijkdom’)

Beide waarden beïnvloeden elkaar: maar het idee is dat de waarden uit de leefwereld de systeemwaarden moeten bepalen en niet andersom.

 

 

2. De drie v’s: Verbreden, Verbinden en Vernieuwen

De kern is hier om consequent te streven naar het verbreden van het beperkende kader van het eigen beroep en de eigen organisatie en verbindingen op te zoeken met mogelijke samenwerkingspartners om via die verbindingen te vernieuwen en te verbeteren.

Vernieuwingen zijn belangrijk: de meeste van ons zijn er van overtuigd dat de toekomst van de ouderzorg gezocht moet worden in een vergaande verbreding van de verantwoordelijkheid voor goede zorg en in nieuwe vormen van samenwerking à zorg niet meer uitbesteden aan gespecialiseerde instituten en beroepen, maar voorbij de afsluiting en de verkokering naar een breder draagvlak en een veel bredere kennisbasis en naar nieuwe institutionele en organisatorische beddingen.

Nadruk op: samen en op burgerschap (niet als een plicht, maar als een waarde).

Kinderen van bewoners in verzorgings- en verpleeghuizen dienen aangesproken te worden als professionals met betrekking tot de zorg rond hun ouders.

Verbredend verbinden is volgens ons de belangrijkste sleutel tot duurzame vernieuwingen in de ouderenzorg. Dat komt vooral doordat verbredend verbinden, zowel binnen je eigen organisatie als daarbuiten, je eigen werk spannender en uitdagender maakt (passie!).

In de leerzame wrijving kunnen andere perspectieven aan het licht komen, waardoor creativiteit en nieuwe taal ontstaan, waardoor nieuwe mogelijkheden zich aandienen die voorbij gaan aan afsluiting en verkokering.


3. Normatieve professionaliteit in organisaties

Het gaat dan vooral om samen tot een verantwoording van een bepaalde normativiteit komen. Reflectie dialoog. Kwaliteit van de relaties.

Ons ideaalbeeld is dat ouderenzorg- en welzijnsorganisaties veel meer zelf aan gaan geven wat kwaliteit is. Kwaliteit van leven en kwaliteit van zorg. Niet dat ze dat van bovenaf opgelegd krijgen.

 

4. Zorg als bron van zinvol leven

Zorg wordt vaak ervaren als een plicht of als een probleem. Wat we direct ook verbinden aan een indicatie (indicatiedenken is denken in een systeemwereld).

Zorg als bron van zinvol leven: veel mensen werken in ouderenzorg onder vaak moeizame omstandigheden maar vanuit een diepe motivatie, namelijk het betekenisvol willen zijn voor anderen; zin van het eigen leven ervaren door iets te doen voor anderen. Deze vorm van betrokkenheid is in onze samenleving van heel groot belang en een belangrijke tegenkracht tegen maatschappelijke verharding en verplatting omdat juist in de zorg contact gemaakt wordt met een diepere dimensie van het leven. We denken daarbij aan de confrontatie met eindigheid, omgaan met ernstige beperkingen, ziekte en kwetsbaarheid waardoor vrijheid en autonomie onder druk komen te staan en er grote aanspraak gedaan wordt op solidariteit, zorg en aandacht van de mens. Het gaat om oog voor elkaar hebben, wat gezien kan worden als duurzame bron van rijkdom.

 

5. Vermaatschappelijking van de zorg

Nog een lastig begrip. Veel definities vatten het samen als kwetsbare mensen een zinvolle plek in de samenleving toebedelen.

Een andere visie op vermaatschappelijking zou kunnen zijn dat nadenken over zorg, over onze oude dag en een zinvol leven, maatschappelijk doordacht wordt en ieders verantwoordelijkheid.

Vermaatschappelijking van de zorg is een richtingaanwijzer die we verder willen onderzoeken.

 

Nog even terug naar Alice in wonderland (Manager in Zorgland)

De kat in Alice in Wonderland stelt dat het niet uitmaakt welke kant je opgaat, je zult altijd wel ergens terecht komen. Waarschijnlijk kom je nooit helemaal terecht wat je van te voren had bedacht en kom je onderweg ook nog van alles tegen. Maar passie zonder doel is een weg naar nergens. Je kunt richting kiezen, het avontuur aangaan.  En vooral onderweg de passie niet verliezen: regelmatig een kampvuurtje opstoken!

  

Overwegingen bij vermaatschappelijking van de zorg

Het betreft een zoektocht om invulling te geven aan dit begrip. Prikkelend en uitdagen hierover in discussie te gaan.

 

Definitie vermaatschappelijking

Proces waarbij een groot deel van de samenleving de verantwoordelijkheid gaat dragen, bijvoorbeeld voor de verzorging van mensen met een zorgbehoefte.

 

Definitie vermaatschappelijking van de zorg

Verschuiving binnen de zorg waarbij gestreefd wordt om mensen met beperkingen (van lichamelijke, verstandelijke of psychische aard), chronisch zieken en kwetsbare ouderen met al hun potenties en kwetsbaarheden een eigen zinvolle plek in de samenleving te laten innemen en hen daarbij waar nodig te ondersteunen; begrippen die hierbij een rol spelen zijn onder meer extramuralisering, community care, empowerment.

 


 

Joop Belderok:

-       Ouderen moeten eindelijk eens worden gezien als mensen. Daarom moeten grote instellingen afgebroken worden (meer wijkgericht kijken)

-       instellingen disciplineren ouderen in hun afhankelijkheid (instellingen vaak gehospitaliseerd en ook medewerkers gedisciplineerd)

-       persoon is iemand met een zorgvraag

-       persoon en zorgverlener praten langs elkaar heen

 

De ontwikkeling van instituut naar maatschappij:

                                                                          à

Instituut:

-       Organisatie

-       Protocollen

-       Wetgeving

-       Deskundigheid

-       Professionals

Maatschappij:

-       Familie

-       Vrienden

-       Vrijwilligers

-       Buurt en wijkbewoners

 

Stakeholders: cliëntenraad, huurders, wijkpanel, identiteitscommissie, Humanitas, huisartsen

 

Opm.: hoe nemen we een crimineel in dit schema op?

 

Huidige situatie

-       Formele zorg als vertrekpunt

-       informele zorg als nieuw perspectief

-       familieparticipatie

-       vrijwilligersprojecten

 

omkeren?

doorbreken van blindevlekken

spreken in fraaie volzinnen kunnen we dat iets dichterbij halen?

 

Uitdagingen

-       zoeken naar nieuwe organisatie zorg en samenwerkingsvormen

-       hoe dan de taken en bevoegdheden formuleren?

-       Systemen ombuigen

-       stop met afhankelijk maken

-       ‘Use it or lose it’ – Ja-cultuur

-       Emancipatie huidige ouderen
- ruimte maken voor eigen regie
- macht geven aan komende generatie ouderen (wij)

-       Communicatie
- welke ‘toon’ krijgt de boodschap?
- welke overlegvormen creeren we?

-       Geld
-meer en vaker eigen bijdrage van burger

-       Doorschieten in zelfredzaamheidscredo
vangnet voor kwetsbare mensen

 

 


 

Discussie:

-       De overgang naar een verzorgingshuis/verpleeghuis proberen we zo lang mogelijk uit te stellen, dat is heel bepalend voor het karakter van onze huizen. Je gaat er alleen wonen als het echt niet anders gaat. Moeten we de laatste stap voor zijn? Hoe kunnen we van een negatieve keuze (niet anders kunnen) naar een positieve keuze (daar wil ik graag wonen).

-       We moeten de woonomgeving aantrekkelijk maken, zorgen voor sfeer en reuring. De maatschappelijke opzet is daarin ook van belang: mensen die er graag willen wonen maar niet kunnen om dat hun indicatie / ZZP niet geschikt is.

-       Wat doen we als organisatie om buren uit de wijk (die al contact hadden met bewoners) betrokken te houden, aan te spreken op vermaatschappelijking?

-       kapper naar binnen halen of de buurman die zijn buurvrouw altijd naar de kapper bracht ook nu inschakelen?

-       uitdagend en bruisend wonen

-       Flat met veel leegstand: vanuit deze flat 1 of 2 verdiepingen zorg verlenen

-       ontschotten wonen en zorg!

-       project: fier fyslân: vroeger een blijf van mijn lijf-huis, nu een beschermd wonen groep (vooruit en out of the box denken)

-       Er zijn ouderen die willen investeren, zelf organiseren, groepsgewijs organiseren.

-       steggelen, wrijving, moed hebben om door te gaan hoort bij dit proces.

-       ‘wat niet kan’ is een beeld wat we hebben aangeleerd

-       zorg en welzijn: als je je wel voelt heb je ook geen zorg nodig.

-       Werken met leidende motieven/motto’s als Alles bij de klant thuis, tenzij … In principe lever je alle zorg bij de mensen thuis en anders moet het goed verantwoord worden. De vraag voor een bedpanspoeler. Heeft iemand thuis een bedpanspoeler? Dus in principe niet werken met een bedpanspoeler.

-       Er zijn zoveel regels die ook heel krom zijn. Bijvoorbeeld een partner mag zijn vrouw insuline spuiten, ook andere mantelzorgers, maar een helpende die goede instructies krijgt niet?

-       Er worden heel veel regels opgelegd. We moeten heel veel regelen en controleren, moeten we geregeerd worden door de regels.

-       Zorg zonder Regels – project van Jans Nijlunsing (Twaalfhoven - Winsum). Hoe staat het daarmee?

-       Proberen de politiek gevoelig te maken voor minder-regels-beleid

 


 

Nieuws

 

 

Op 21 januari 2012 ging de platformbijeenkomst van de Stichting Passie voor Zorg over mantelzorg en vrijwilligersbeleid. Ida van Marion (manager Extramuraal en locatiemanager Servotel ZuidOostZorg) hield hierover een inspirerende inleiding waarna een passievolle discussie ontstond met de platformleden en andere deelnemers. Lees hieronder de samenvatting van haar inleiding

 

 

Mantelzorg en vrijwilligersbeleid: onlosmakelijk verbonden

Inleiding door Ida van Marion

 

Het zorglandschap is de laatste jaren erg veranderd, waardoor wij denken dat de focus van het Mantelzorg- en vrijwilligersbeleid moet worden herzien.

 

Aanleiding en Noodzaak daartoe:

  • Versnippering in het huidige aanbod
    bijvoorbeeld betreffende voorzieningen uit AWBZ, WMO, verz.wet, maar ook behandeling-verzorging-welzijn-vrijwilligerwerk zijn uit elkaar gehaald: met wellicht goede intenties heeft dit de zorg ingewikkelder en complexer gemaakt, terwijl een cliënt hier geen last van zou moeten hebben!
  • Aantal en groei kwetsbare personen
  • Stijgende zorgvraag
    maar ook een complexere zorgvraag, bv men komt binnen voor een gebroken heup, maar gaandeweg blijkt dat er veel meer speelt
  • Afnemende inzet professionele ondersteuning
    - overheid met kritische regelgeving
    - arbeidsmarkt
  • Veranderend zorglandschap: focus op zo lang mogelijk thuis blijven/eigen regie

 

Pleidooi voor geïntegreerd mantelzorg- en vrijwilligersbeleid

Opgezet en uitgevoerd vanuit de vraag van de cliënt en zijn/haar cliëntsysteem en om het samenspel met mantelzorg goed neer te zetten

Daarbij hanteren we 4 klantwaarden (uitgangspunten, koersbepalend)

 

Gastvrijheid       Cliëntwaarde: ‘Ik voel mij vrij’

 

Deskundig          Clientwaarde: ‘Ik ben in goede handen’

 

Persoonlijk         Clientwaarde: ‘Ik doe er toe’

 

Veilig                    Clientwaarde: ‘Ik voel me vertrouwd’

 

Je kunt op 4 manieren naar mantelzorg kijken:

1.               Expert

2.               Partner in zorg/collega

3.               Cliënt

4.               Echtgenoot, dochter, moeder, vriend

 

Strategisch beleid van ZuidOostZorg:

1.       Expert                                                       à Afstemmen

2.       Partner in zorg/collega                                  à Samenwerken

3.       Cliënt                                                         à Ondersteunen

4.       Echtgenoot, dochter, moeder, vriend               à Faciliteren

Het gaat ook om erkennen en herkennen

wij weten wat goed voor u is – wat denkt u dat goed is?

 

Als iemand een zorgdossier in wil zien, niet schrikken. Juist aanleiding voor een gesprek.

Het zou veel meer vanzelfsprekend moeten zijn dat mantelzorg een zorgdossier in ziet.

 

Vertrekpunt 2011:

-       Mantelzorgbeleid was binnen ZuidOostZorg gefragmenteerd en vooral locatiegebonden aanwezig.

-       De follow up (wat doet een opname/afdeling met de intake- en in het bijzonder met de mantelzorggegeven/vragen na opname); dit was onvoldoende beschreven / geborgd in de werkprocessen.

-       Weinig preventie aan de voorkant (voor aanmelding opname) waarbij de cliënt cq het cliëntsysteem niet en/of onvoldoende begeleiding, informatie of advies vanuit ZuidOostZorg kreeg aangeboden.

-       De verbinding tussen vrijwilligerswerk en matenzorg ontbrak nog doordat cliëntsysteem geen uitgangspunt is.

 

Visie Z.O.Z.:

  • ZuidOostZorg heeft oprechte belangstelling voor de cliënt en ziet zijn/haar cliënten niet los van het systeem, waarin zij dagelijks leven en wonen.
  • Niet alleen de cliënt, maar het totale cliëntensysteem is uitgangspunt voor de zorg, begeleiding en behandeling.

 

Ambitie Z.O.Z.:

In 2014 is ZuidOostZorg de meest gastvrije en klantvriendelijke zorgorganistatie van Friesland waar op deskundige wijze zinvolle zorg met perspectief geboden wordt. Daar waar mogelijk met andere samenwerkingspartners.

 

Doelstelling Z.O.Z.:

  • Geïntegreerd mantelzorg- en vrijwilligersbeleid binnen heel ZuidOostZorg
  • Met aandacht voor het verbeteren van de samenwerking tussen beroepskrachten en mantelzorgers/vrijwilligers
  • Met als uiteindelijke doel het vraaggestuurde ondersteunenc.Q. in stand houden van het gewenste cliëntsysteem (zowel thuis als intramuraal)

 

Ingezette acties:

  • Mantelzorg/vrijwilligersbeleid vastgesteld
  • Integratie vrijwilligerswerk/beleid en mantelzorg
  • 24-uurs bereikbaarheid voor mantelzorgers en verwijzers
  • Mantelzorg opgenomen in intake- en opnameprocedure
  • Mantelzorgvacaturebank gemeente Smalligerland
  • Mantelzorg in perspectief van wijkgerichte zorg-en dienstverlening

 

Successen:

  • Mantelzorg en vrijwilligers met hoofdletters in ZuidOostZorg-agenda
  • 24-uurs bereikbaarheid gerealiseerd
  • Vrijwilligerswerk in relatie tot cliëntvragen; actieve verbinding, vanuit individuele vraag cliënt/mantelzorger
  • Gemeente Smallingerland participeert en financiert opzet vacaturebank mantelzorg gemeentebreed à wijkgerichte mantelzorgondersteuning; de zorg-buurtsuper; menselijk, vraaggestuurd, dichtbij en snel
  • Actieve cliëntenparticipatie krijgt een vervolg in ZuidOostZorg: klankbordgroep

 

Discussie:

-        In de aanleiding wordt gesproken over toename van kwetsbare personen / ouderen. Gevraagd wordt of hier niet veel beter uitgegaan kan worden van gelijkwaardigheid en eigen regie. Met kwetsbaarheid maak je mensen sneller afhankelijk? Kwetsbaarheid moet hier niet normatief worden opgesteld, maar kwetsbaarheid als een menselijke conditie. Als je bijvoorbeeld vanuit het westen in Friesland komt wonen, je sociale netwerk achterlatend, en je wordt ziek, dan ben je kwetsbaar. Moet je je collega’s gaan vragen om een boodschap te doen? Gelijkwaardigheid is hierbij ook erg belangrijk uiteraard. Soms is het voor mensen heel moeilijk aan te geven wat zij nodig hebben. Het gaat dan om een goede afstemming tussen ‘uw wensen en onze deskundigheid’. Dit alles vanuit gelijkwaardigheid.

-        Onderscheid tussen vrijwilligers en mantelzorg. Vrijwilligers komen vanuit de organisatie, matelzorgers komen vanuit de cliënt. Vrijwilligers hebben niet een directe relatie met de klant. Toch is sprake van een grijsgebied: vrijwilligers hechten aan bewoners en mantelzorger kan soms vrijwilliger worden in de organisatie. Bij vrijwilligerswerk moet door organisatie geborgd worden door scholing.

-        Praktijkvoorbeeld: Een zoon neemt voor zijn vader altijd een haring mee als hij op bezoek komt. Nu zijn vader in een kleinschalig wonen-groep woont, dacht hij voor de andere bewoners ook een haring mee te nemen. Vader stikt, en politieonderzoek volgt om te kijken of er geen sprake is van moord. Wat als een andere bewoners was gestikt? Kun je dan als organisatie worden aangeklaagd? Meningen verschillen hierover. Worden in de zorg ‘de normaalste zaken’ geproblematiseerd? Moeten er overal regels en protocollen voor komen? Moeten we niet wat meer weerstand bieden aan een overheidsbeleid? Elke verantwoordelijkheid straffen?

-        Naar aanleiding van dit praktijkvoorbeeld wordt het project ‘Zorg zonder Regels’ genoemd. Een project dat verantwoordelijkheid terug wil brengen daar de werkvloer. Dat mensen zelf logisch nadenken en niet alleen volgens de regeltjes. Voor dit project heeft Twaalhoven speciaal ook ontheffing gekregen van de inspectie voor een aantal regels.

-        Klantkoffer: in beeld brengen van wensen, vragen en behoeften van cliënt en betrokkenen.

-        Enkele organisaties maken gebruiken van het inzetten van vrijwilligersorganisaties (Humanitas, Zonnebloem) voor het werven en inzetten van vrijwilligers. Samenwerking met deze organisaties zou op verschillende vlakken verbeterd en geïntensiveerd kunnen worden. Soms vallen vaste en vertrouwde vrijwilligers weg omdat een cliënt naar een verzorgingshuis is verhuisd, ‘daar hebben ze hun eigen vrijwilligers’ wordt dan gezegd. Dat is geen goede ontwikkeling. Ontschotten is het devies.

-        24-uurs bereikbaarheidsdienst voor mantelzorg: er is bij ZuidOostZorg een 0800-nummer beschikbaar gesteld. Overdag wordt direct doorverbonden naar Smallingerland, in de nacht wordt doorverbonden met Zorggarant-telefonisten. Hier is sprake van een goede technologie als ondersteuning. Deze telefoondienst en bereikbaarheid wordt als heel prettig ervaren.

-        Veel van onze discussie heeft te maken met ‘het huidige tijdsgewericht’, de maatschappelijke veranderingen, gemeenschapszin, etc. Het kiezen van een goede strategie, bv door het afvoeren van vastgoed, of het zelf in beheer houden (vaak geleid door kosten-opbrengsten afweging). Het gaat niet alleen om zorg, maar ook om welzijn/welbevinden, er moet ook nog ‘geleefd’ worden. Wat verstaan we daaronder? Opvallend is dat veel gesproken wordt in klant- en producttermen. Past dat wel helemaal bij het concept van de zorg om een bewoner klant te noemen? (klant kan gezien worden als iemand die een dienst afneemt). Wat heeft dat voor invloed op de organisatie van de zorg en het maatschappelijke debat? 

Comments